ਜੀ-20 – ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ

ਜੀ20 ਬਾਰੇ

ਵੀਹਵਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ (ਜੀ-20) ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਆਰਥਿਕ ਸਹਿਯੋਗ ਲਈ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੰਚ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਆਰਥਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ‘ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਢਾਂਚੇ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਆਕਾਰ ਦੇਣ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਭਾਰਤ 1 ਦਸੰਬਰ 2022 ਤੋਂ 30 ਨਵੰਬਰ 2023 ਤੱਕ ਜੀ20 ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਸੰਭਾਲੇਗਾ।

ਜੀ-20 ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ
ਜੀ-20 ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1999 ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਆਈ ਵਿੱਤੀ ਸੰਕਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ ਦੇ ਗਵਰਨਰਾਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਮੁੱਦਿਆਂ ‘ਤੇ ਚਰਚਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਮੰਚ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।

ਨੇਤਾ ਦੇ ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਉਚਾਈ
2007 ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਸੰਕਟ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ ਜੀ 20 ਨੂੰ ਰਾਜ/ਸਰਕਾਰ ਮੁਖੀਆਂ ਦੇ ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਅੱਪਗ੍ਰੇਡ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ, 2009 ਵਿੱਚ, “ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਆਰਥਿਕ ਸਹਿਯੋਗ ਲਈ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਫੋਰਮ” ਵਜੋਂ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਜੀ-20 ਸਿਖਰ ਸੰਮੇਲਨ ਹਰ ਸਾਲ ਇੱਕ ਘੁੰਮਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੀ-20 ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਵਿਆਪਕ ਮੈਕਰੋ-ਆਰਥਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ‘ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਪਰ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸਨੇ ਆਪਣੇ ਏਜੰਡੇ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਵਪਾਰ, ਟਿਕਾਊ ਵਿਕਾਸ, ਸਿਹਤ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ, ਊਰਜਾ, ਵਾਤਾਵਰਣ, ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਵਿਰੋਧੀ ਮੁੱਦਿਆਂ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਮੁੱਦਿਆਂ ਤੱਕ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਜੀ-20 ਮੈਂਬਰ
ਵੀਹ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ (ਜੀ-20) ਵਿੱਚ 19 ਦੇਸ਼ (ਅਰਜਨਟੀਨਾ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ, ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ, ਕੈਨੇਡਾ, ਚੀਨ, ਫਰਾਂਸ, ਜਰਮਨੀ, ਭਾਰਤ, ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ, ਇਟਲੀ, ਜਾਪਾਨ, ਕੋਰੀਆ ਗਣਰਾਜ, ਮੈਕਸੀਕੋ, ਰੂਸ, ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ, ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ, ਤੁਰਕੀ, ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ) ਅਤੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਜੀ-20 ਮੈਂਬਰ ਵਿਸ਼ਵ GDP ਦੇ ਲਗਭਗ 85%, ਵਿਸ਼ਵ ਵਪਾਰ ਦੇ 75% ਤੋਂ ਵੱਧ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਲਗਭਗ ਦੋ-ਤਿਹਾਈ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਜੀ-20 ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ

• ਜੀ-20 ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਇੱਕ ਸਾਲ ਲਈ ਜੀ 20 ਏਜੰਡੇ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਮੇਲਨ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜੀ-20 ਵਿੱਚ ਦੋ ਸਮਾਨਾਂਤਰ ਟਰੈਕ ਹਨ: ਵਿੱਤ ਟ੍ਰੈਕ ਅਤੇ ਸ਼ੇਰਪਾ ਟ੍ਰੈਕ। ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਵਿੱਤ ਟ੍ਰੈਕ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਸ਼ੇਰਪਾ ਵਿੱਤ ਟ੍ਰੈਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ੇਰਪਾ ਟ੍ਰੈਕ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੇ ਹਨ।

  

• ਸ਼ੇਰਪਾ ਪੱਖ ਤੋਂ ਜੀ-20 ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਮੈਂਬਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸ਼ੇਰਪਾ ਦੁਆਰਾ ਤਾਲਮੇਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਦੂਤ ਹਨ। ਵਿੱਤ ਟ੍ਰੈਕ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਮੈਂਬਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ ਗਵਰਨਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦੋਵਾਂ ਟ੍ਰੈਕਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਥੀਮੈਟਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਕਾਰਜ ਸਮੂਹ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੇ ਸਬੰਧਤ ਮੰਤਰਾਲਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸੱਦੇ ਗਏ/ਮਹਿਮਾਨ ਦੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
• ਵਿੱਤ ਟ੍ਰੈਕ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੁਆਰਾ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਰਜ ਸਮੂਹ ਹਰੇਕ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਸ਼ੇਰਪਾ ਸਾਲ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਗੱਲਬਾਤ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਸੰਮੇਲਨ ਲਈ ਏਜੰਡਾ ਆਈਟਮਾਂ ‘ਤੇ ਚਰਚਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੀ-20 ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੰਮ ਦਾ ਤਾਲਮੇਲ ਕਰਦੇ ਹਨ।
• ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇੱਥੇ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਸਮੂਹ ਹਨ ਜੋ ਜੀ-20 ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸਿਵਲ ਸਮਾਜਾਂ, ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰਾਂ, ਥਿੰਕ ਟੈਂਕਾਂ, ਔਰਤਾਂ, ਨੌਜਵਾਨਾਂ, ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ, ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਅਤੇ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਕਰਦੇ ਹਨ।
• ਇਸ ਸਮੂਹ ਦਾ ਕੋਈ ਸਥਾਈ ਸਕੱਤਰੇਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਨੂੰ ਟ੍ਰੋਇਕਾ ਦੁਆਰਾ ਸਮਰਥਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ – ਪਿਛਲੀ, ਮੌਜੂਦਾ ਅਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਦੌਰਾਨ, ਟ੍ਰੋਇਕਾ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਗੇ।